Quyền lợi của phụ nữ Việt Nam
khi sống ở Pháp

Nhiều phụ nữ Việt Nam khi mới sang Pháp không biết rõ mình có những quyền gì. Họ phụ thuộc vào chồng về thông tin, về giấy tờ, về mọi thứ. Bài này giải thích thẳng thắn những quyền lợi quan trọng nhất — để bạn biết và tự bảo vệ mình nếu cần.

1. Quyền làm việc ở Pháp

Khi bạn có thẻ cư trú "vie privée et familiale" (cuộc sống riêng tư và gia đình), bạn có quyền làm việc ở Pháp — không cần xin phép riêng, không cần giấy phép lao động thêm. Thẻ cư trú đó là đủ.

Điều này có nghĩa là :

• Bạn có thể làm việc cho bất kỳ công ty nào ở Pháp
• Bạn có thể tự kinh doanh (auto-entrepreneur)
• Bạn có thể đăng ký tìm việc tại Pôle Emploi (France Travail)
• Chồng bạn không có quyền "cấm" bạn đi làm theo luật Pháp

2. Quyền được bảo vệ trước bạo lực gia đình

Pháp có luật rất nghiêm về bạo lực gia đình — nghiêm hơn nhiều so với Việt Nam. Bạo lực thể chất, tâm lý, kinh tế và tình dục trong hôn nhân đều bị xử lý hình sự.

Nếu bạn bị bạo hành :

• Gọi 3919 (đường dây hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình — miễn phí, 24/7)
• Gọi cảnh sát 17 trong trường hợp khẩn cấp
• Bạn có thể yêu cầu toà án cấm chồng đến gần bạn (ordonnance de protection) dù chưa ly hôn
• Bạo lực không ảnh hưởng đến quyền cư trú của bạn — bạn không bị trục xuất vì báo bạo hành

3. Quyền ly hôn và giữ con

Bạn có quyền ly hôn ở Pháp bất kể lý do gì. Ly hôn tại Pháp không cần sự đồng ý của chồng (ly hôn đơn phương sau 1 năm ly thân, hoặc ly hôn do lỗi). Bạn không cần phải ở lại Pháp vì sợ mất thẻ cư trú — thẻ cư trú sau ly hôn phụ thuộc vào hoàn cảnh, nhưng il existe des protections.

Đối với con cái :

• Quyền nuôi con (garde) được phân chia theo lợi ích của trẻ, không phải theo quốc tịch của bố hay mẹ
• Thẩm phán xem xét tình trạng thực tế : ai chăm sóc con hàng ngày, điều kiện sống
• Mẹ nước ngoài không tự động bị thiệt thòi chỉ vì không phải người Pháp

4. Bảo hiểm y tế — CPAM

Khi bạn có thẻ cư trú hợp lệ và đã ở Pháp ổn định (từ 3 tháng trở lên), bạn có quyền đăng ký Assurance Maladie (bảo hiểm y tế Nhà nước) thông qua CPAM.

Điều đó có nghĩa là :

• Khám bác sĩ được hoàn trả 70% (nếu có médecin traitant)
• Thuốc được hoàn trả một phần
• Nếu không làm việc và thu nhập thấp : PUMA (Protection Universelle Maladie) — miễn phí
• Sau 6 tháng : nhận Carte Vitale (thẻ bảo hiểm y tế xanh)

5. Trợ cấp xã hội — CAF

CAF (Caisse d'Allocations Familiales) là cơ quan phát trợ cấp nhà ở và gia đình. Bạn có thể có quyền hưởng :

• APL (Aide Personnalisée au Logement) — trợ cấp thuê nhà nếu bạn thuê
• ALS — trợ cấp nhà ở cho người không đủ điều kiện APL
• Allocations familiales — nếu có con (từ 2 con trở lên)
• RSA (Revenu de Solidarité Active) — nếu không có thu nhập và đã ở Pháp 5 năm hợp pháp

Để đăng ký CAF, bạn cần : thẻ cư trú hợp lệ, RIB (tài khoản ngân hàng Pháp), justificatif de domicile. Đăng ký trực tuyến trên caf.fr.

6. Quyền học tiếng Pháp miễn phí

Khi bạn mới sang Pháp, OFII (cơ quan nhập cư) ký hợp đồng tích hợp cộng đồng (CIR) với bạn. Trong khuôn khổ đó, bạn có quyền theo học 400 giờ tiếng Pháp miễn phí — được điều phối bởi OFII, không tốn tiền.

Đây là cơ hội quan trọng. Tiếng Pháp mở ra :

• Khả năng làm việc
• Tự xử lý hành chính mà không cần nhờ chồng
• Trình độ A2 (bắt buộc sau 5 năm cho thẻ 10 năm) và B1 (cho nhập tịch)